WhatsApp ile iletişim
Date Published
2011 yılında İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde başladığı genel diş hekimliği eğitimini 2016’da tamamlayan hekim, 2018’de Akdeniz Üniversitesi Pedodonti Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimine başlamış, 2022’de çocuk diş hekimliği alanında uzman olmuştur. Halen Özel Myra Ağız ve Diş Sağlığı Kliniği’nde pedodonti uzmanı olarak görev yapmaktadır.
Formu doldurarak telefon numaranızı bizimle paylaşın, biz sizi arayalım!
Çocuklarda diş çürüğü, ağızdaki bakterilerin şekerli besinlerden ürettiği asidin süt dişlerinin minesini aşındırmasıyla oluşur. İlk süt dişi çıktığı andan itibaren başlayabilir ve çoğunlukla diş eti hizasında soluk beyaz bir lekeyle kendini gösterir. Bu evrede fark edildiğinde florür uygulamasıyla çoğu zaman durdurulabilir.
Tıpta 6 yaş altındaki çocuklarda görülen bu tabloya erken çocukluk çağı çürüğü denir. Halk arasında "biberon çürüğü" olarak bilinse de tek nedeni biberon değildir. Gece emzirme ya da biberonla uyuma, sık atıştırma ve düzensiz diş fırçalama da çürüğe yol açar.
Süt dişleri nasılsa düşecek diye çürük ihmal edilmemelidir. Tedavi edilmeyen çürük ağrı, apse ve beslenme sorunlarına neden olabilir. Erken kaybedilen süt dişi, alttan gelen kalıcı dişin yerini de daraltır.
Bu yazıda çürüğün belirtilerini, nedenlerini ve önleme yollarını ele alıyoruz. 1, 2, 3 ve 4 yaşındaki çocuklarda çürüğün nasıl göründüğünü ve hangi tedavinin uygulandığını da yaşa göre ayrı ayrı bulabilirsiniz.
Çürük çoğunlukla üst ön dişlerde, diş eti hizasında başlar. Alt ön dişler dil ve tükürük tarafından korunduğu için genellikle daha geç etkilenir. Bu yüzden "çocuğumun ön dişleri çürüyor" şikâyeti, erken çocukluk çürüğünün en tipik görüntüsüdür.
İlk işaret, diş eti çizgisine yakın, tebeşir gibi mat ve soluk beyaz bir lekedir. Ağrı yapmadığı ve parlak ışıkta bile zor seçildiği için aileler bu evreyi çoğu zaman fark etmez. Oysa çürüğün tedavisiz, sadece çocuk dişlerinde florür uygulaması ve doğru bakımla durdurulabildiği tek evre budur.
Kontrol için ayda bir, iyi ışıkta çocuğunuzun üst dudağını hafifçe kaldırıp ön dişlerin diş etine bakan yüzeylerine bakmanız yeterlidir.
1–2 yaşındaki çocuklar ağrıyı tarif edemez. Davranıştaki şu değişiklikler çürüğe işaret edebilir:
Her koyu renk çürük değildir. Demir damlası kullanan bebeklerde dişlerde siyah-gri lekeler görülebilir. Bu lekeler yüzeyseldir, diş yapısını bozmaz ve diş hekimi tarafından temizlenebilir.
Kesin ayrımı ancak diş hekimi muayenesi yapabilir. Renk değişikliği fark ettiğinizde evde kazımaya ya da sert fırçalamaya çalışmayın.
Çocuğunuzun yüzünde veya diş etinde şişlik, ateşle birlikte diş ağrısı ya da diş etinde sivilce benzeri bir kabarcık görürseniz aynı gün bir çocuk diş hekimine başvurun. Bu belirtiler enfeksiyonun yayıldığını gösterir. Ağrıyı geçici olarak hafifletmek için neler yapabileceğinizi ise “Çocuk Diş Ağrısına Ne Iyi Gelir” yazımızda anlattık.
Çürük, ağızdaki bakterilerin şeker ve nişastayla beslenip asit üretmesiyle başlar. Bu asit mineden mineral çözer. Belirleyici olan ne kadar şeker yendiği değil, dişlerin gün içinde ne sıklıkla şekerle karşılaştığıdır.
Gün boyu ara ara verilen bir bisküvi ya da yudum yudum içilen meyve suyu, tek seferde yenen bir tatlıdan daha fazla zarar verir. Her şekerli temas, ağızda yaklaşık yarım saat sürebilen yeni bir asit atağı başlatır.
Uyku sırasında tükürük akışı belirgin şekilde azalır. Tükürük, asidi nötralize eden ve dişi koruyan en önemli doğal savunmadır. Bu yüzden ağızda süt, mama ya da meyve suyuyla uyuyan bebeğin dişleri saatlerce asitle temas eder.
Erken çocukluk çürüğünün üst ön dişlerde başlamasının nedeni de budur. Biberon emerken sıvı en çok bu dişlerin üzerinde birikir.
İlk 12 ay boyunca emzirme çürük riskini artırmaz. Hatta bu dönemde emzirilen çocuklarda çürük riski daha düşük bulunmuştur. Ancak 12 aydan sonra, özellikle gece ve sık aralıklarla emzirilen çocuklarda çürük riskinin belirgin şekilde arttığı gösterilmiştir (Kaynak: Tham et al., Acta Paediatrica, 2015).
Bu, emzirmenin bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Gece emzirmesinden sonra dişleri nemli bir gazlı bezle silmek ve ek gıdalara geçildikten sonra günde iki kez fırçalamak riski önemli ölçüde azaltır.
Çürüğe yol açan bakteriler bebeğin ağzında doğuştan bulunmaz. Çoğunlukla anne ya da bakım veren kişinin tükürüğüyle geçtiği düşünülmektedir. Ortak kaşık kullanmak, emziği ağızla temizlemek ya da yemeği ağızda soğutup vermek bu geçişi kolaylaştırır.
Çürüğün nerede başladığı ve nasıl tedavi edildiği, çocuğun yaşına ve o yaşta ağzında hangi dişlerin bulunduğuna göre değişir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar. Her çocuğun tedavisi muayene ve gerekirse röntgenle planlanır.
Yaş | Çürüğün sık görüldüğü yer | Tipik görüntü | Genellikle uygulanan yaklaşım |
|---|---|---|---|
| 1 yaş | Üst ön dişler, diş eti hizası | Beyaz, mat lekeler | Florür vernik, beslenme ve fırçalama düzeni |
| 2 yaş | Üst ön dişler, ilk azı dişlerinin çiğneme yüzeyi | Sarı-kahverengi alanlar, küçük delikler | Florür vernik, küçük dolgular |
| 3 yaş | Ön dişler ve azı dişleri | Ön dişlerde kırılma, azılarda belirgin delikler | Dolgu, sinir tedavisi, kron |
| 4–5 yaş | Azı dişlerinin arası | Dışarıdan görünmeyen, röntgenle saptanan çürükler | Dolgu, kanal tedavisi, kron, gerekirse yer tutucu |
Bu yaşta ağızda genellikle sadece ön dişler vardır. Çürük çoğunlukla üst ön dişlerin diş etine yakın kısmında, beyaz bir çizgi ya da leke olarak başlar.
İyi haber şu: Bu evrede çoğu zaman diş dolgusuna gerek kalmaz. Diş hekiminin uyguladığı florür vernik, gece beslenmesinin düzenlenmesi ve florürlü macunla fırçalama çürüğü durdurabilir. İlk diş hekimi kontrolü için en geç 1 yaş önerilir.
2 yaş, ihmal edilen beyaz lekelerin deliğe dönüştüğü yaştır. Bu dönemde ağza giren ilk azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki girintiler de çürüğe açıktır.
Küçük çürükler kısa seanslarda yapılan dolgularla tedavi edilebilir. Ancak 2 yaşındaki bir çocuktan uzun süre koltukta hareketsiz durması beklenemez. Çok sayıda dişte ileri çürük varsa tedavi sedasyon ya da genel anestezi altında, tek seansta tamamlanabilir.
3 yaşında tüm süt dişleri ağızdadır. Erken dönemde başlayan çürük ilerlediyse üst ön dişler kırılmış, kenarları erimiş ya da kararmış görünebilir. Ailelerin "3 yaşındaki çocuğumun ön dişleri çürüdü" diye başvurduğu tablo genellikle budur.
Ön dişlerde çürük sinire ulaştıysa sinir tedavisi ve kron yapılabilir. Kurtarılamayacak kadar harap olmuş ön süt dişleri çekilebilir. Ön dişlerin erken kaybı genellikle yer kaybına yol açmaz, ancak çocuğun konuşması ve görünümü açısından hekimle birlikte değerlendirilir.
4–5 yaş çocuklarda en sık görülen çürük, iki azı dişinin birbirine değdiği yüzeylerde başlar. Bu çürükler dışarıdan görünmez. Çoğu zaman ancak röntgenle ya da çocuk ağrı şikâyetiyle geldiğinde fark edilir.
Süt azı dişleri, alttaki kalıcı dişler 10–12 yaşında çıkana kadar ağızda kalır. Bu yüzden tedavi edilip korunmaları önemlidir. Çekilmek zorunda kalınırsa, kalıcı dişin yerini korumak için yer tutucu gerekebilir.
Erken çocukluk çürüğü büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Koruma, ilk süt dişi ağza girdiği gün başlar.
İlk diş çıktığı andan itibaren dişler günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalanmalıdır. Akşam fırçalaması en önemlisidir ve sonrasında süt dahil hiçbir şey verilmemelidir.
Macun miktarı yaşa göre değişir:
Florürsüz "bebek macunları" çürüğe karşı koruma sağlamaz. Etiketinde en az 1000 ppm florür yazan bir macun tercih edin. Fırçalamadan sonra çocuğun macunu tükürmesi yeterlidir. Ağzı bolca suyla çalkalamak, dişte kalması gereken florürü uzaklaştırır.
Florürlü diş macunu, yaşa uygun miktarda kullanıldığında çocuklar için güvenlidir. Türk Dişhekimleri Birliği de florürün zararlı olduğu yönündeki iddialara karşı, florürlü diş macunlarının çürük önlemedeki yerini vurgulayan bir açıklama yapmıştır (Kaynak: Türk Dişhekimleri Birliği, Florür Hakkında Açıklama). Zararlı etkilere ilişkin çalışmalar, diş macunuyla alınabilecek miktarın çok üzerinde, içme suyuyla uzun süre alınan yüksek florür düzeylerini incelemiştir.
Pirinç ve bezelye tanesi ölçüleri de bu yüzden önemlidir. Küçük çocuklar macunun bir kısmını yutabilir. Önerilen miktarlar, yutulan florürü güvenli düzeyde tutmak ve dişlerde beyaz lekeler (florozis) oluşmasını önlemek için belirlenmiştir.
Çocuğu ağzında biberonla uyutmayın. Uyumadan önce süt veriliyorsa ardından dişleri fırçalayın ya da silin. 1 yaş civarında biberondan bardağa geçişe başlamak da çürük riskini azaltır.
Meyve suyu 1 yaşından önce önerilmez. Daha büyük çocuklarda da günde küçük bir bardağı geçmemelidir. Susayan çocuğunuza öğün aralarında sadece su verin.
Ara öğünlerde bisküvi, kraker ve kuru meyve yerine peynir, yoğurt, doğranmış sebze ve taze meyve tercih edin. Küçük çocuklarda bütün kuruyemiş ve üzüm gibi yuvarlak besinler boğulma riski taşır. Bu besinler ancak ezilmiş ya da küçük parçalara bölünmüş olarak verilmelidir.
İlk diş hekimi muayenesi ilk diş çıktıktan sonra, en geç 1 yaşında yapılmalıdır. Sonrasında kontroller genellikle 6 ayda bir sürdürülür. Çürük riski yüksek çocuklarda bu aralık 3 aya inebilir.
Bu kontrollerde gerekirse dişlere florür vernik uygulanır. 6 yaş civarında çıkan ilk kalıcı azı dişlerinin çiğneme yüzeylerine ise fissür örtücü uygulanarak çürük oluşumu önlenebilir.
Tedavi, çürüğün ne kadar derine ilerlediğine göre belirlenir. Çürük ne kadar erken yakalanırsa tedavi o kadar basit olur.
Delik oluşmuş bir çürük kendiliğinden geçmez ve evde uygulanan hiçbir yöntemle iyileşmez. Geri dönebilen tek evre, henüz delik oluşmamış beyaz leke evresidir.
Mine yüzeyinde sadece beyaz leke varsa genellikle dişe dokunmadan tedavi edilir. Diş hekiminin uyguladığı florür vernik ile evde düzenli fırçalama ve beslenme değişikliği birleşince leke sertleşir ve çürük durur. Bu evrede kontroller daha sık aralıklarla yapılır.
Dişte delik oluştuğunda çürük temizlenir ve boşluk diş renginde bir malzemeyle kapatılır. Süt dişlerinde kompozit dolgunun yanı sıra, florür salarak çevresindeki dişi de koruyan cam iyonomer dolgular sık tercih edilir. Hangi malzemenin ne zaman seçildiğini çocuklarda diş dolgusu yazımızda ayrıntılı anlattık.
Çürük sinire çok yaklaşmışsa, dolgudan önce sinirin üzerine onu koruyan ince bir malzeme tabakası yerleştirilir.
Çürük dişin sinirine ulaştığında iki seçenek vardır:
Bu iki işlem arasındaki farkı ve tedavi sürecini süt dişlerinde kanal tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz. Her iki tedaviden sonra diş genellikle bir kronla kapatılır.
Çürük dişin büyük bölümünü yok ettiyse veya sinir tedavisi yapıldıysa diş, hazır kronlarla korunur. Azı dişlerinde dayanıklılığı nedeniyle paslanmaz çelik kron, ön dişlerde ise estetik açıdan zirkonyum kronlar tercih edilir.
Kronla bile korunamayacak kadar harap olmuş ya da tekrarlayan apse yapan süt dişlerinde son seçenek çocuklarda diş çekimidir. Azı dişi çekildiyse, kalıcı dişin yerini korumak için yer tutucu planlanır.
Tedavi edilecek diş sayısı fazlaysa ya da çocuk tedaviye uyum sağlayamıyorsa, tüm işlemler sedasyon veya genel anestezi altında tek seansta tamamlanabilir.
Antalya'da bebeğinizin ya da çocuğunuzun dişlerinde beyaz leke, renk değişikliği veya çürük fark ettiyseniz, Myra Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde çocuk diş hekimlerimizden randevu alabilirsiniz. Erken muayene, tedavinin en basit evrede kalmasını sağlar.
Daha detaylı bilgi ve muayene randevusu için bizi arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz