WhatsApp ile iletişim
Date Published
1979’da Almanya Stuttgart’ta doğan Dr. Çetin, ilkokuldan liseye kadar Kırşehir’de eğitim görmüş, diş hekimliği lisansını 19 Mayıs Üniversitesi’nde tamamlamıştır. 2005’te Antalya’da özel muayenehanede mesleğe başlamış, 2012–2016 yıllarında KlinikAntalya’da ortak hekim olarak çalışmıştır. 2016’da kurduğu Myra Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği’nde halen hizmet vermektedir.
Formu doldurarak telefon numaranızı bizimle paylaşın, biz sizi arayalım!
Çenenizi açarken duyduğunuz tık sesi, sabah uyandığınızda hissettiğiniz çene yorgunluğu ya da kulağınıza doğru yayılan ağrı… Bu şikâyetlerin ortak adresi çoğu zaman aynı: çene ekleminiz. Tıpta temporomandibular eklem (TME) olarak adlandırılan bu yapıdaki sorunlar toplumda oldukça yaygındır ve büyük bölümü basit yöntemlerle kontrol altına alınabilir.
Çene eklemi rahatsızlığı tıbbi adıyla temporomandibular eklem bozukluğu, alt çenenizi kafatasına bağlayan eklemde ve bu eklemi hareket ettiren çiğneme kaslarında ortaya çıkan ağrı ve fonksiyon bozukluklarının genel adıdır.
İki adet çene ekleminiz var; her ikisi de kulaklarınızın hemen önünde bulunur. Parmaklarınızı bu bölgeye koyup ağzınızı açtığınızda eklemin hareketini hissedebilirsiniz.
Bu eklem vücudunuzdaki diğer eklemlerden farklıdır. Hem menteşe gibi açılıp kapanır, hem de öne doğru kayma hareketi yapar. Bu iki hareketin uyumlu ilerleyebilmesi için eklem kemikleri arasında kıkırdak yapıda küçük bir disk bulunur. Disk, çiğneme sırasında oluşan yükü emen bir yastık görevi görür.
Konuşurken, çiğnerken, esnerken ve yutkunurken bu eklemi kullanırsınız. Yani gün boyunca neredeyse hiç dinlenmez. Sorunların bu kadar sık görülmesinin temel nedeni de budur.
TME rahatsızlıkları tek bir tanıyı değil, birbirinden farklı durumları kapsayan bir başlığı ifade eder. Bunlar iki ana grupta toplanır:
Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi yaklaşımı da buna göre değişir. Şikayetlerinizin kaynağını belirlemek hekiminizin ilk işi olacaktır.
Çene eklemi sorunları herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişilerde tek belirti çenedeki sestir, bazılarında ise ağrı günlük hayatı zorlaştıracak düzeydedir. Aşağıdaki belirtilerden birkaçını aynı anda yaşıyorsanız çene ekleminiz değerlendirilmelidir.
En sık fark edilen belirti budur. Ağzınızı açarken ya da kapatırken "tık" şeklinde tek bir ses duyabilirsiniz. Bu ses, eklemdeki diskin yerinden kayıp yeniden yerine oturmasından kaynaklanır.
Sesin niteliği hekiminiz için ipucu taşır. Tek ve keskin bir tık sesi genellikle disk kaynaklıdır. Buna karşılık çakıl taşı sürtünmesini andıran, daha boğuk ve sürekli bir hışırtı (krepitasyon) eklem yüzeylerinin pürüzlenmesine işaret edebilir ve daha dikkatli değerlendirilir.
Ağzınızı eskisi kadar açamadığınızı fark edebilirsiniz. Büyük bir lokmayı ısırmak, esnemek ya da diş hekimi koltuğunda ağzı açık tutmak zorlaşır.
Bazı kişilerde bu durum kilitlenme şeklinde yaşanır. Çene açık pozisyonda takılıp kalabilir ya da tam tersine bir türlü yeterince açılamaz. Kilitlenme genellikle geçicidir ve çene hafifçe oynatıldığında çözülür. Ancak sık tekrarlıyorsa veya kendiliğinden çözülmüyorsa ertelenmemelidir.
Ağzınızı açarken çenenizin düz gitmeyip tek tarafa doğru kayması da aynı grupta değerlendirilen bir bulgudur.
Çene eklemi kulak kanalına çok yakın konumlandığı için ağrı sıklıkla kulak bölgesinde hissedilir. Bu nedenle pek çok kişi önce kulak enfeksiyonundan şüphelenir ve kulak burun boğaz hekimine başvurur.
Ağrı yalnızca kulakla sınırlı kalmaz. Şakaklara, yanağa, boyuna ve omuzlara yayılabilir. Şakak bölgesindeki ağrı sıklıkla baş ağrısıyla karıştırılır. Kulakta çınlama, dolgunluk veya basınç hissi de tabloya eşlik edebilir.
Ağrının karakteri de tanımlayıcıdır: genellikle künt, derin ve sızlayıcıdır. Zonklayan, atım şeklinde bir ağrı daha çok diş kaynaklı sorunları düşündürür.
Çene eklemi rahatsızlıklarında ağrı hareketle tetiklenir. Sert bir yiyeceği çiğnerken, uzun süre konuştuktan sonra ya da geniş esnediğinizde belirginleşir. Çene dinlendiğinde ise geriler.
Bu ayrım önemlidir. Hiçbir hareketle ilişkisi olmayan, siz hiçbir şey yapmazken kendiliğinden ortaya çıkan sürekli ağrılar genellikle başka bir nedene işaret eder ve farklı değerlendirilmeyi gerektirir.
Uyandığınızda çenenizde yorgunluk, sertlik ya da ağrı hissediyorsanız bu tablo çoğunlukla gece boyunca süren diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığına bağlıdır. Kaslar geceyi kasılı geçirdiği için sabah şikayetleri en yüksek düzeydedir ve gün içinde hafifler.
Yanaklarınızın içinde çizgi şeklinde izler, dişlerinizin uçlarında düzleşme ya da eşinizin geceleri ses duyduğunu söylemesi bu ihtimali güçlendirir. Konuyu ayrıntılı biçimde diş sıkma ve gıcırdatmanın nedenleri içeriğimizde ele aldık.
Çoğu durumda hayır. Belirleyici olan sesin varlığı değil, ona eşlik eden başka bir şikayetin olup olmadığıdır. Tık sesi duyuyor ama ağrı hissetmiyorsanız ve ağzınızı rahatça açıp kapatabiliyorsanız müdahale çoğu zaman gerekmez (Kaynak: Mayo Clinic).
Sesin yanında şu durumlardan biri varsa değerlendirme yapılmalıdır:
Son iki madde özellikle önemlidir. Uzun süredir var olan tık sesinin kaybolup yerine kilitlenme gelmesi, diskin artık yerine oturmadığı anlamına gelebilir; bu tablo ağrısız seyretse bile hekim değerlendirmesi gerektirir.
Bir de sık yapılan bir hataya değinmek gerekir: sesi kaybetmek için çeneyi bilinçli olarak zorlamak, çevirmek ya da yerine oturtmaya çalışmak eklemi ve bağ dokularını yorar. Ses rahatsızlık vermiyorsa yapılacak en doğru şey, eklemi normal şekilde kullanmaya devam etmektir.
Çene eklemi rahatsızlıklarının tek bir nedeni yoktur; çoğu hastada birden fazla faktör birlikte rol oynar. Sorun ya çevredeki kaslardan ya da eklemin kendi yapısından kaynaklanır.
En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:
Bu nedenlerden hangisinin baskın olduğunu anlamak tedavi planını doğrudan etkiler. İki tanesi kendini oldukça belirgin ipuçlarıyla gösterir.
Diş sıkma kaynaklı tablolarda şikâyetler sabah en yüksek düzeydedir ve gün içinde hafifler.
Eklem kaynaklı tablolarda ise ağrıdan çok mekanik şikayetler öne çıkar. Disk açılırken yerine oturuyorsa hareket açıklığınız korunur; oturmayı bıraktığında ağız açıklığı daralır ve çene açılırken sorunlu tarafa kayar.
Çene ve yüz bölgesindeki ağrılar birbirine benzediği için karışması sık görülür. Ayrımı yapan en pratik ölçüt hareketle ilişkidir: çene eklemi kaynaklı ağrı çiğnerken, konuşurken ve esnerken belirginleşir, çene dinlendiğinde geriler.
Bazı ipuçları başka bir nedeni düşündürür:
Kendi kendinize teşhis koymanız gerekmez; ancak ağrınızın ne zaman arttığını ve nasıl bir karakter taşıdığını hekiminize aktarmanız süreci hızlandırır. Çene ağrısının diğer olası nedenlerini “Çene Ağrısı” içeriğimizde ele aldık.
Çene eklemi rahatsızlıklarının teşhisi büyük ölçüde muayeneye dayanır. Görüntüleme her hastada gerekmez; hekiminiz muayene bulgularına göre karar verir.
Klinik muayene: Değerlendirme şikayetlerinizin dinlenmesiyle başlar. Ağrının ne zaman başladığı, nerede hissedildiği, neyle arttığı ve gün içinde nasıl seyrettiği tanı için görüntülemeden daha belirleyici olabilir. Geçmişte çenenize aldığınız bir darbeyi, diş sıkma alışkanlığınızı ya da yoğun stres dönemlerini mutlaka aktarın.
Ardından hekiminiz şunları değerlendirir:
Görüntüleme yöntemleri: Muayene bulguları yeterli olduğunda görüntülemeye gerek kalmayabilir. Gerektiğinde tercih edilen yöntemler şunlardır:
İlk başvuru adresi diş hekimidir. Muayene, tanı ve konservatif tedavinin başlatılması diş hekimi tarafından yürütülür.
Şikayetler ileri düzeydeyse, konservatif tedaviye yanıt alınamıyorsa ya da cerrahi değerlendirme gerekiyorsa ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanına yönlendirilirsiniz. Tabloya romatolojik bir hastalık ya da nörolojik bir ağrı eşlik ediyorsa ilgili branşlarla birlikte değerlendirme yapılabilir.
Çene eklemi rahatsızlıklarında tedavi basamaklı ilerler. Önce en basit ve geri dönüşü olan yöntemler denenir; yanıt alınamazsa daha ileri seçeneklere geçilir. Cerrahi en son sıradadır ve hastaların çok küçük bir bölümünde gerekir.
Bu sıralama keyfi değildir. Konservatif tedavinin hastaların %50-90'ında şikayetleri azalttığı ve ilk basamak olarak uygulanması gerektiği belirtilmektedir (Kaynak: Maini & Dua, StatPearls, 2023).
Tedavinin ilk ve en etkili adımıdır. Çoğu hasta yalnızca bu düzenlemelerle belirgin rahatlama yaşar:
Kişiye özel hazırlanan şeffaf bir apareydir. Dişler arasında bariyer oluşturarak çiğneme kuvvetini dağıtır ve aşınmayı önler. Ancak beklentiyi doğru kurmak gerekir: plak diş sıkma alışkanlığını ortadan kaldırmaz, yalnızca yükünü azaltır.
Çene eklemi rahatsızlıklarında plakların etkinliğine dair kanıtlar hâlâ tartışmalıdır. Bu nedenle plak tek başına değil, alışkanlık düzenlemesi ve egzersizlerle birlikte planlanır. Ayrıntılar için gece plağı rehberimize göz atabilirsiniz.
Çene egzersizleri hareket açıklığını artırmayı ve kas gerginliğini azaltmayı hedefler. Hekiminizin tarif ettiği şekilde uygulamanız önemlidir; yanlış ya da aşırı uygulanan hareketler tabloyu ağırlaştırabilir ve ağrıyı artıran hiçbir egzersizde ısrar edilmemelidir. Masaj teknikleri, sıcak uygulama ve ultrason gibi yöntemler de destekleyici olarak kullanılır.
İlaçlar tedaviyi tek başına yürütmez; ağrı ve kas gerginliğini kontrol altına alarak diğer yöntemlerin uygulanabilmesini sağlar. Ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar ve belirgin spazm varlığında kas gevşeticiler kullanılabilir. Tümü hekim değerlendirmesiyle ve belirlenen sürede kullanılmalıdır; ağrı kesicilere kendi başınıza uzun süre devam etmek altta yatan sorunu gizler.
Konservatif yöntemlerden yanıt alınamayan hastalarda ileri seçenekler değerlendirilir. Enjeksiyonlar eklem içine ya da ağrılı kas noktalarına uygulanabilir. Artrosentez, eklem boşluğunun ince iğnelerle yıkanmasıdır ve minimal invaziv bir yöntemdir. Artroskopi kamera yardımıyla eklem içinin görüntülenmesini sağlar. Açık cerrahi ise yalnızca ileri yapısal bozukluklarda gündeme gelir ve uygulanma sıklığı düşüktür.
Çene eklemi şikayetlerinin çoğu acil değildir. Ancak aşağıdaki durumlarda değerlendirmeyi ertelemeyin:
Bu belirtiler her zaman ciddi bir sorun anlamına gelmez; ancak çene ekleminden farklı bir nedenin dışlanması gerekir.
Çenenizdeki ağrı, ses ya da kilitlenme şikayetleri günlük hayatınızı etkiliyorsa değerlendirmeyi ertelemeyin. Erken başvuru, tedavi süresini kısaltan en önemli faktördür.
Antalya Şirinyalı'daki Myra Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde çene eklemi şikayetleriniz ayrıntılı muayeneyle değerlendirilir ve size uygun tedavi planı birlikte belirlenir. Randevu için arayabilir ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.