Doç. Dr. Dt. Ahmet Yalçın Güngör - Ortodonti Uzmanı
2000–2005 yıllarında Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde lisans eğitimini tamamlayan hekim, 2005–2009 arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı’nda doktora yaparak uzmanlaşmıştır. 2010–2011’de Mustafa Kemal Üniversitesi’nde başhekim yardımcılığı, 2013–2015’te ise Akdeniz Üniversitesi’nde Anabilim/Bilim Dalı Başkanlığı görevini üstlenmiştir.
Bazı çene ve kapanış bozuklukları, diş telleriyle düzeltilebilecek sınırın ötesindedir. Diş telleri dişlerinizi hareket ettirebilir; ancak çene kemiğinizin konumunu ya da yapısını değiştiremez. İşte tam bu noktada ortognatik cerrahi, yani çene düzeltme ameliyatı devreye girer. Üst ve alt çenenin birbiriyle veya yüz yapısıyla uyumsuz olduğu durumlarda çene kemikleri yeniden konumlandırılır; böylece hem dişlerin doğru kapanması sağlanır hem de yüz hatları dengelenir. Sonuç yalnızca estetik değildir: çiğneme, konuşma ve nefes alma gibi günlük yaşamın temel işlevleri de belirgin şekilde düzelir.
Ortognatik Cerrahi Nedir?
Ortognatik cerrahi, üst ve alt çene kemiklerinin doğru hizaya getirilmesi için yapılan bir çene cerrahisi işlemidir. "Ortognatik" kelimesi, "düz" anlamına gelen orthos ve "çene" anlamına gelen gnathos sözcüklerinden gelir; yani kelime anlamıyla çenelerin düzeltilmesi demektir.
Bunu anlamanın en kolay yolu, ortodonti ile arasındaki farkı görmektir. Diş telleri ya da şeffaf plaklar, dişlerinizi çene kemiği içinde hareket ettirerek hizalar. Ancak çenenizin kendisi olması gereken yerden daha geride, daha önde ya da yamuk konumdaysa, dişleri ne kadar düzeltirseniz düzeltin kapanış sorunu tam olarak çözülmez. Ortognatik cerrahi ise doğrudan çene kemiğinin konumunu değiştirir; bu sayede dişler, çeneler ve yüz hatları birbiriyle uyumlu hale gelir.
Bu işlem genellikle tek bir çeneye (üst veya alt) uygulanabileceği gibi, her iki çeneyi birden kapsayan daha kapsamlı bir cerrahi şeklinde de planlanabilir. Hangi yöntemin uygulanacağı, çenelerinizdeki uyumsuzluğun türüne ve derecesine göre belirlenir.
Hangi Durumlarda Ortognatik Cerrahi Gerekir?
Ortognatik cerrahi, çoğu zaman estetik bir tercih değil, hem sağlık hem de yaşam kalitesi açısından gerçek bir ihtiyaçtır. Çene düzeltme ameliyatı aşağıdaki durumlarda gündeme gelecektir:
İleri düzey kapanış bozuklukları: Üst ve alt dişlerin doğru kapanmaması; alt çenenin aşırı geride (retrognati) veya önde (prognati) olması gibi, ortodontik tedeviyle çözülemeyecek iskeletsel uyumsuzluklar.
Açık kapanış: Ağız kapalıyken ön dişlerin birbirine değmemesi ve aralarında boşluk kalması.
Yüz asimetrisi: Çenenin bir tarafa kayık olması ya da yüzün iki yarısı arasında belirgin orantısızlık bulunması.
Çiğneme ve ısırma güçlüğü: Yemek yerken zorlanma, dişlerin düzgün kesememesi veya zamanla aşırı aşınması.
Konuşma sorunları: Çene yapısına bağlı telaffuz güçlükleri.
Uyku apnesi ve solunum problemleri: Çene konumunun hava yolunu daraltarak horlamaya ve uyku apnesine yol açtığı durumlar.
Çene eklemi (TME) rahatsızlıkları: Çenede kronik ağrı, kilitlenme veya hareket kısıtlılığı.
Bu belirtilerin bir kısmı doğuştan gelen çene yapısından, bir kısmı ise gelişim dönemindeki düzensizliklerden ya da travmalardan kaynaklanır. Hangi nedenle olursa olsun, doğru tanı ancak ayrıntılı bir klinik muayene ve üç boyutlu görüntülemeyle konur. Ortognatik cerrahinin bu sorunları çözmedeki etkinliği, bilimsel çalışmalarla da desteklenmektedir; yüz asimetrisi tedavisinde iskeletsel ve yumuşak doku iyileşmesinin yanı sıra çene eklemi şikâyetlerinde rahatlama ve yaşam kalitesinde belirgin artış sağladığı gösterilmiştir (Kaynak:Kim et al., Korean Journal of Orthodontics, 2024).
Ortognatik Cerrahide Ortodontinin Rolü
Ortognatik cerrahi, tek seferlik bir ameliyat değildir. Başarılı bir sonuç; ortodontist ile cerrahın, planlamadan iyileşmeye kadar birlikte çalışmasına dayanır. Bilimsel literatür de bunu doğruluyor: modern ortognatik cerrahide başarının anahtarı, tedavinin her aşamasındaki bu iş birliğidir.
Peki ortodontik tedavi neden bu kadar önemli? Çünkü ameliyatla çenelerinizin konumu düzeltilse bile, dişleriniz yeni kapanışa uygun şekilde hizalanmamışsa sonuç tam olmaz. İşte bu yüzden tedavi genellikle üç aşamada ilerler:
1. Ameliyat öncesi ortodonti. Dişleriniz, ameliyattan sonra çeneler doğru konuma geldiğinde tam oturacak şekilde diş teli veya şeffaf plaklarlahizalanır.
2. Cerrahi aşama. Çene kemikleri, planlanan yeni konumlarına getirilir ve sabitlenir.
3. Ameliyat sonrası ortodonti. Dişlerin yeni kapanıştaki son ince ayarları yapılır.
Bu yüzden ortognatik tedavi, baştan sona genellikle bir ila iki yıla yayılan, sabır isteyen ama sonucu kalıcı bir süreçtir. Özellikle ileri düzey kapanış bozukluklarında (maloklüzyon), dişler ile çenelerin birlikte ele alınması, hem fonksiyonel hem de estetik sonucun kalitesini doğrudan belirler.
Ortognatik Cerrahi (Çene Düzeltme Ameliyatı) Türleri
Ortognatik cerrahi tek bir yöntem değildir; hangi çenede, ne tür bir uyumsuzluk olduğuna göre farklı teknikler uygulanır. Sorun yalnızca üst çenedeyse oraya, yalnızca alt çenedeyse oraya, her ikisinde birden varsa iki çeneye birden müdahale edilir.
Üst Çene Ameliyatı (Maksiller Osteotomi)
Üst çenenin olması gerekenden geride, önde ya da yukarıda kaldığı durumlarda uygulanır. Cerrah üst çeneyi kontrollü bir şekilde keserek tek parça halinde hareket ettirir ve alt dişlerle doğru hizaya gelecek konuma getirip sabitler. Üst çene geriliği, çapraz kapanış ve ön dişlerin kapanmadığı açık kapanış gibi sorunlar bu yöntemle düzeltilir.
Alt Çene Ameliyatı (Mandibular Osteotomi)
Alt çenenin aşırı geride ya da fazla önde olduğu durumlarda tercih edilir. Alt çene kemiği belirli bir noktadan kesilir, istenen yeni konuma kaydırılır ve plak ile vidalar kullanılarak sabitlenir. İyileşme tamamlanana kadar bu sabitleme çenenin yeni konumunu korur.
Çift Çene Ameliyatı (Bimaksiller Osteotomi)
Hem üst hem alt çenede uyumsuzluk olduğunda, iki çene aynı operasyonda birlikte düzeltilir. Daha kapsamlı bir cerrahi olmakla birlikte, karmaşık kapanış bozukluklarında ve belirgin yüz asimetrilerinde en dengeli sonucu bu yöntem verir.
Çene Ucu Estetiği (Genioplasti)
Bazı durumlarda çenenin konumu doğru olsa bile çene ucu geride ya da orantısız kalabilir. Genioplasti, çene ucu kemiğinin yeniden şekillendirilerek yüz hatlarıyla uyumlu hale getirildiği işlemdir ve çoğu zaman diğer çene ameliyatlarını tamamlayıcı olarak uygulanır.
Ortognatik Cerrahi Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Ortognatik cerrahi, genel anestezi altında yapılır; yani işlem boyunca uyursunuz ve hiçbir şey hissetmezsiniz. Operasyonun ayrıntıları her hastada farklılık gösterse de genel işleyiş şöyledir:
Cerrah, çene kemiğine ulaşmak için kesileri çoğunlukla ağzınızın içinden yapar; bu sayede dışarıda iz kalmaz. Ardından çene kemiği planlanan noktadan dikkatle kesilir ve doğru konuma getirilir. Gerektiğinde kemik yeniden şekillendirilir, eklenir ya da bir miktar çıkarılır. Çene yeni konumunda küçük titanyum plak ve vidalarla sabitlenir; bu vidalar kalıcıdır ve zamanla hissedilmez. Son olarak kesiler kapatılır ve dişlerin üzerine, çenenin yeni konumunu desteklemek için bir splint (koruyucu aparey) yerleştirilebilir.
İşlemin süresi, tek çene mi yoksa çift çene mi düzeltildiğine bağlı olarak genellikle bir ila dört saat arasında değişir. (Kaynak:Cleveland Clinic, Jaw Surgery)
Çene Düzeltme Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?
Ortognatik cerrahi kapsamlı bir ameliyattır, bu yüzden iyileşme de zaman ister. Ama ne bekleyeceğinizi önceden bilmek, bu süreci çok daha rahat geçirmenizi sağlar. İşte aşama aşama neler yaşayacağınız:
İlk günler: Ameliyattan sonra birkaç gün hastanede gözlem altında kalabilirsiniz. Yüzde şişlik, morarma ve çenede hassasiyet bu dönemde son derece normaldir. Başınızı yüksekte tutmak ve ilk gün buz uygulamak, şişliği belirgin şekilde azaltır.
İlk birkaç hafta: Çenenizi yormamak için yumuşak ve sıvı ağırlıklı beslenirsiniz; çorbalar, püreler ve blenderdan geçmiş yiyecekler bu dönemin en büyük yardımcılarıdır. Çoğu hasta üç ila dört hafta içinde işine veya okuluna döner.
Tam iyileşme: Çenenin tümüyle iyileşmesi ve kemiğin yeni konumuna kaynaması birkaç ay, kimi zaman bir yıl kadar sürer.
Çok merak edilen bir konuya da değinelim: ameliyat sonrası dudak ve çene çevresinde hissedilen uyuşukluk. Bu his değişikliği genellikle geçicidir ve hastaların büyük çoğunluğunda on iki ay içinde tamamen düzelir; kalıcı kalması ise oldukça nadirdir. (Kaynak:Frontiers in Oral Health, 2026)
Çene Düzeltme Ameliyatı Riskli mi? Başarı Oranı Nedir?
Her cerrahi işlemde olduğu gibi ortognatik cerrahinin de belirli riskleri vardır; ancak deneyimli bir ekip ve doğru planlamayla bu riskler en aza indirilir. İyi haber şu ki ortognatik cerrahi, sonuçları en yüz güldürücü çene operasyonlarından biridir: başarı oranı yaklaşık yüzde 94'tür ve hastaların büyük çoğunluğu ameliyat sonrası yaşam kalitelerinde belirgin bir artış bildirir. (Kaynak:Cleveland Clinic, Jaw Surgery)
Yine de olası riskleri bilmek, süreci bilinçli yönetmenize yardımcı olur. Her büyük ameliyatta görülebilen kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı riskler burada da geçerlidir. Bunlara ek olarak çene cerrahisine özgü; ameliyat sonrası dudak ve çene çevresinde geçici uyuşukluk, ağzı tam açmakta geçici zorlanma ve nadiren diş hassasiyeti gibi durumlar görülebilir. Bu etkilerin çoğu iyileşme sürecinde kendiliğinden geçer.
Sonuçların kalıcılığı da bu cerrahinin güçlü yanlarından biridir. Bilimsel çalışmalar, ameliyatla sağlanan iskeletsel düzeltmenin hastaların büyük bölümünde uzun vadede korunduğunu gösteriyor.
Ortognatik Cerrahi Hakkında Sıkça Sorular Sorular
Ameliyatın kendisi, tek çene mi yoksa çift çene mi düzeltildiğine bağlı olarak genellikle bir ila dört saat sürer. Ancak tedavinin tamamı, ameliyat öncesi ve sonrası ortodonti dahil olmak üzere çoğu zaman bir ila iki yıla yayılır.
İşlem genel anestezi altında yapıldığı için ameliyat sırasında hiçbir şey hissetmezsiniz. Sonrasında yaşanabilecek şişlik ve rahatsızlık ise hekiminizin reçete edeceği ilaçlarla rahatlıkla yönetilir.
Ameliyat genellikle çene gelişiminin tamamlandığı dönemde, çoğunlukla ergenliğin sonlarından itibaren uygulanır. Çene büyümesi sürerken yapılan bir cerrahi, sonucun bozulmasına yol açabileceği için doğru zamanlama önemlidir. Üst yaş sınırı ise yoktur; genel sağlık durumu uygun olan yetişkinlere her yaşta uygulanabilir.
Ortognatik cerrahi öncelikle fonksiyonel sorunları (kapanış bozukluğu, çiğneme ve konuşma güçlüğü, uyku apnesi gibi) düzeltmek için yapılır. Yüz hatlarındaki belirgin düzelme bu tedavinin doğal bir sonucudur, ancak karar her zaman ayrıntılı bir muayene ve hekim değerlendirmesiyle verilir.
Çene konumundaki düzelme yüz hatlarına da yansıdığı için dengeli ve doğal bir değişim gözlenir. Bu değişimin nasıl olacağı, ameliyat öncesinde üç boyutlu planlamayla büyük ölçüde öngörülebilir; böylece sonucu önceden konuşma imkânınız olur.
